Dünya’nın fırtına döngülerini Venüs ve Jüpiter’in çekim gücü belirliyor

Günlük ve mevsimsel döngülerin ötesinde milyonlarca yıla yayılan jeolojik ritimlere sahip olan Dünya’nın hava olayları sanıldığı kadar rastgele gerçekleşmiyor. Çin Petrol Arama ve Geliştirme Araştırma Enstitüsü’nden jeolog Shuyuan Shi liderliğindeki araştırma ekibi, kadim kaya katmanlarında saklı kalan fırtına izlerini analiz ederek gezegenimizin atmosferik geçmişine dair çarpıcı bir döngüyü gün yüzüne çıkardı. Bulgular, şiddetli fırtınaların yaklaşık 405 bin yılda bir tekrarlanan düzenli bir artış ve azalış eğilimi izlediğini gösterdi.
Şiddetli fırtınaların oluşturduğu dev dalgalar ve akıntılar, deniz tabanındaki kum, mil ve çamuru sürükleyerek yeni tortul tabakalar halinde biriktiriyor. Zamanla sertleşip taşlaşan ve jeolojide “tempestit” olarak adlandırılan bu katmanlar, yüz milyonlarca yıl önceki fırtınaların şiddetine dair somut kanıtlar sunuyor.
Araştırmacılar, yarım milyar yıl öncesine uzanan antik bir tropikal denizin kalıntılarını barındıran Çin’deki Siçuan Havzası’nda çalışma yürüttü. Tortul kayaçlardaki tekrarlayan desenleri gezegenin yörünge hareketleriyle eşleştiren siklostratigrafi tekniğini ve kimyasal verileri kullanan ekip, yaklaşık 24 milyon yıllık jeolojik tarihi yeniden inşa etti. Bu kayıtların içinde her biri yaklaşık 405 bin yıl süren 59 ayrı döngü tespit edildi ve şiddetli fırtına izlerinin bu döngülerin zirve dönemlerinde yoğunlaştığı görüldü.
Elde edilen bu 405 bin yıllık periyodun, Dünya’nın Güneş etrafındaki yörüngesinde meydana gelen ve “Milankoviç döngüleri” olarak bilinen periyodik değişimlerle birebir örtüştüğü belirlendi. Dünya’nın tam bir daire olmayan hafif eliptik yörüngesinin basıklık derecesi, başta Venüs ve Jüpiter olmak üzere Güneş Sistemi’ndeki diğer gezegenlerin kütle çekim etkisiyle zaman içinde değişiyor.
Yörünge şeklindeki bu dalgalanmalar Dünya’nın yıllık aldığı toplam güneş ışığı miktarını fazla değiştirmese de ışığın mevsimlere dağılımını doğrudan etkiliyor. Bilim insanları, Kambriyen döneminin sıcak ikliminde bu yörüngesel değişimlerin tropikal okyanusların ısınmasını periyodik olarak artırdığını ve deniz ile atmosfer arasındaki enerji alışverişini hızlandırarak çok daha güçlü fırtınalara zemin hazırladığını değerlendiriyor.
Araştırma ekibi, fırtına aktivitesi ile yörünge döngüleri arasındaki bu bağlantının henüz kesinleşmediği konusunda temkinli yaklaşıyor. Deniz seviyesindeki değişimlerin, tortu birikim koşullarının ve kayaçların korunma biçimlerinin de gözlemlenen bu desenler üzerinde etkili olabileceği ifade ediliyor.
Ayrıca günümüzdeki iklim koşullarının yarım milyar yıl önceki Kambriyen döneminden çok farklı olması nedeniyle, aynı 405 bin yıllık fırtına döngüsünün bugün de aynı şekilde işleyip işlemediği belirsizliğini koruyor. Bu haber Gündem Kıbrıs kaynağından alınarak ACM Cyprus Yeni Teknolojileri Geliştirme Biriminin projesi kapsamında yapay zeka tarafından yeniden yazılmıştır.
Bu haber
bu kaynaktan alınarak ACM Cyprus yeni teknolojiler çalışması kapsamında, OpenAI – ChatGPT tarafından yeniden yazılmıştır. Geleceği yeniden şekillendirebilmek için yorumlarınızı bekliyoruz.




